دکتری و پسادکتری هر آنچه درباره آنها باید بدانید

دکتری-پسادکتری

دکتری و پسادکتری هر آنچه درباره آنها باید بدانید

این مطلب در مورد بحث دکتری و پسادکتری و هر آنچه درباره آنها باید بدانید را تشریح می کند این مطلب از تعداد واحدهای دکتری،معرفی پسادکتری، هزینه تحصیلی و امتیازات و… را بررسی می کند.

تعداد واحدهای دکتری

دوره دکتری، بالاترین مقطع تحصیلی در طول دوران تحصیلی ست که از اهمیت بالایی برخوردار است. دانشجویان برای تحصیل در دوره دکتری می بایست که حتما دوره آموزشی و دوره پژوهشی را بگذارند و حداقل و حداکثر تعداد واحد های دکتری و سنوات مشخص شده را رعایت کنند و بگذرانند .

دوره تحصیلی دکتری، بالاترین دوره تحصیلی در تمامی مقاطع تحصیلی بوده و مدرک اخذ شده در پایان این دوره، از اعتبار بسیار بالایی برخوردار است. دانشجویان پذیرش شده در هر یک از دانشگاه های آزاد و دانشگاه های سراسری در مقطع دکترا، می بایست دو دوره آموزشی و پژوهشی را پشت سر بگذارند تا بتوانند از این مقطع فارغ التحصیل شوند.

تعداد واحدهای دکتری برای هر یک از دانشگاه های آزاد و دانشگاه های سراسری مشخص شده و همین موضوع ایجاب می کند که دانشجویان بر اساس این تعداد واحد ها اقدام به انتخاب واحد در هر ترم نمایند.

دوره تحصیلی دکتری به دو قسمت آموزشی و پژوهشی تقسیم بندی می شود و بدیهی است که دانشجویان می بایست این دو دوره را با موفقیت پشت سر بگذارند، تا بتوانند در نهایت فارغ التحصیل شده و با مدرک دکتری خود مشغول به کار شوند و یا مهاجرت کنند.

به هر حال، لازم است که دانشجویان از تعداد واحد های دکتری برای هر یک از رشته های ارائه شده از سوی وزارت علوم و تحقیقات و فناوری و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشک کشور مطلع باشند و مطابق با این دستورالعمل در هر ترم انتخاب واحد کنند.

پسادکتری

تعداد واحد های دکترا برای فارغ التحصیلی در هر یک از رشته های مهندسی، علوم انسانی، علوم پایه، هنر، کشاورزی و علوم پزشکی، 36 واحد در نظر گرفته شده است.

36 واحد ذکر شده در میان دانشگاه های سراسری و دانشگاه آزاد یکسان بوده و لازم است که دانشجویان حتما با رعایت این تعداد واحد، در هر نیمسال تحصیلی انتخاب واحد نمایند. در نظر داشته باشید که بسته به نوع رشته انتخابی، 12 تا 18 واحد از دوره دکتری به صورت آموزشی و 18 تا 24 واحد به صورت پژوهشی می باشد.

دانشجویان به منظور ورود به دوره پژوهشی می بایست که حتما در آزمون جامع دکتری شرکت کنند و نمره قبولی در این آزمون کسب کنند. در مجموع، تعداد واحد گذرانده شده برای مقطع دکتری باید 36 واحد باشد تا دانشجو بتواند از این مقطع تحصیلی فارغ التحصیل شود و مدرک دکتری را دریافت کند.

در این میان، طول دوره تحصیل در مقطع دکتری حداقل 6 نیمسال تحصیلی و حداکثر 8 نیمسال تحصیلی در نظر گرفته خواهد شد که دانشجویان می توانند در صورت موافقت دانشگاه و تحت شرایط خاصی سنوات تحصیلی مجاز خود را در 2 ترم دیگر افزایش دهند.

حداقل تعداد واحد در طول ترم دکتری

دانشجویان پذیرش شده در مقطع دکتری، می بایست که حتما حداقل تعداد واحد در طول ترم دکتری را رعایت کنند و بر اساس آن انتخاب واحد نمایند. با توجه به اینکه سنوات تحصیلی در مقطع دکتری محدود می باشد، لازم است که دانشجویان بر اساس تعداد واحد های مجاز در نظر گرفته شده، انتخاب واحد کنند تا با مشکل اتمام سنوات تحصیلی مواجه نشوند.

تعداد واحد های قابل اخذ برای هر یک از مقطع های تحصیلی از سوی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری مشخص می شود و دانشجویان دکتری می توانند بر اساس حداقل تعداد واحد های دکتری در نظر گرفته شده، انتخاب واحد کنند.

دانشجویانی که موفق به کسب معدل حداقل 15 در هر نیمسال تحصیلی شده اند، می توانند اقدام به ثبت نام دکتری به صورت عادی در ترم بعد دکتری کنند. دانشجویان با معدل عادی می توانند حداقل واحد در نظر گرفته شده را انتخاب نمایند. حداقل تعداد واحد برای دانشجویان مقطع دکتری در هر نیمسال 6 واحد درسی می باشد.

دانشجویانی که موفق به کسب معدل بالای 15 در یک نیمسال تحصیلی نشده اند، در ترم بعد آن مشروط شده و مجاز به رعایت حداقل تعداد واحد در نظر گرفته شده می باشند. حداقل تعداد واحد های دکتری در صورت مشروطی در هر نیمسال تحصیلی 6 واحد می باشد.

دکتری

در صورتی که ترم تابستان برای هر یک از مقطع های تحصیلی دکتری در دانشگاه های آزاد و دکتری ارائه شود، دانشجویان مجاز هستند که حداقل 6 واحد درسی را در ترم تابستان اتخاذ کنند. رعایت حداقل تعداد واحد مشخص شده برای دوره تحصیلی دکتری، اجباری است، اما در صورتی که دانشجو در آخرین نیمسال تحصیلی خود کمتر از 6 واحد درسی داشته باشد، می تواند کمتر از 6 واحد را اخذ کند.

معمولا آزمون جامع دکتری در دو نوبت از سال با توجه به جدول زمان بندی ارائه شده از سوی دانشگاه ها برگزار می شود.

حداکثر تعداد واحد در طول ترم دکتری

دانشجویان مقطع دکتری می توانند با رعایت سقف تعداد واحد های دکتری، در هر نیمسال تحصیلی انتخاب واحد کنند. بدیهی است که دانشجویان می بایست حتما از حداکثر تعداد واحد های طول ترم دکتری مطلع باشند و با رعایت سقف انتخاب واحد دانشگاه ها،اقدام به تکمیل انتخاب رشته نمایند.

حداکثر تعداد واحد در طول ترم های دکتری برای ترم های عادی و تابستان متفاوت بوده و همچنین، مشروطی و یا معدل دانشجو نیز در حداکثر تعداد واحد در طول ترم دکتری تاثیر گذار می باشد.

دانشجویانی که موفق به کسب معدل بالای 15 در هر نیمسال تحصیلی شده اند و آن دسته از دانشجویانی که موفق به کسب معدل الف شده اند، می توانند حداکثر 10 واحد را از دروس جبرانی، دروس اختیاری و تخصصی انتخاب کنند.

دانشجویانی که در یک نیمسال تحصیلی مشروط شده اند (کسب معدل زیر 15)، مجاز به دریافت تعداد واحد مشخص شده با رعایت سقف خاصی می باشند. وزارت علوم، تحقیقات و فناوری حداکثر تعداد واحد های دکتری را برای دانشجویان مشروط مشخص نکرده است. در صورتی که در هر یک از دانشگاه های سراسری و دانشگاه های آزاد، ترم تحصیلی تابستان برای مقطع دکتری ارائه شود، دانشجویان مجاز هستند که حداکثر 8 واحد درسی را اتخاذ کنند.

معمولا دانشگاه های سراسری و دانشگاه های دولتی، واحد های خاصی را برای دانشجویان دکتری در ترم تابستان در نظر نمی گیرند و ترم تابستان برای دانشجویان مقطع کارشناسی و کارشناسی ارشد برگزار می شود. بسیاری از دانشجویان که قصد شرکت در آزمون دکتری را دارند قصد تغییر رشته فعلی خود را داشته و می خواهند در رشته یا گرایشی دیگر مشغول به تحصیل دکتری شوند.

پسادکتری

مشاوره مقطع دکتری

دانشجویان مقطع دکتری حتما به منظور انتخاب واحد در مقطع دکتری باید به یک سری از قوانین دقت داشته باشند تا بتوانند دوره دکتری را به خوبی پشت سر بگذارند. مقطع دکتری در دو بخش آموزشی و پژوهشی ارائه می شود و دانشجویان به منظور ورود به بخش پژوهشی و دریافت رساله، می بایست که حتما در آزمون جامع دکتری ثبت نام نمایند و در آن نمره قبولی کسب نمایند.

یکی از سوالاتی که برای دانشجویان دکتری پیش می آید این است که نحوه دریافت معرفی به استاد در مقطع دکتری چگونه است؟ معرفی به استاد یکی از شرایط خاصی است که از سوی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری برای دانشجویان در نظر گرفته شده است. دانشجویان مقطع کارشناسی و ارشد با رعایت یک سری قوانین می توانند اقدام به دریافت دروس به صورت معرفی به استاد کنند، اما دانشجویان مقطع دکتری مجاز به دریافت دروس به صورت معرفی به استاد نبوده و هیچ قانونی برای این دانشجویان وجود ندارد.

همچنین، بعضی از دانشجویان تصور می کنند که می توانند در ترم آخر تحصیلی خود، علاوه بر رعایت قوانین مربوط به سقف تعداد واحد های دکتری، اقدام به انتخاب واحد کنند و واحد مازاد اخذ کنند، اما وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، دستورالعملی را به دانشگاه ها برای ارائه واحد مازاد در ترم آخر برای دانشگاه ها در نظر نگرفته است.

بنابراین، دانشجویان نمی توانند بیش از 10 واحد درسی در ترم آخر دریافت کنند، اما در صورت باقی ماندن کمتر از 6 واحد در ترم آخر تحصیلی دکتری، دانشجویان می توانند کمتر از 6 واحد درسی را در این مقطع دریافت کنند. در غیر این صورت دانشجویان مجاز به اخذ واحد درسی حداقل 6 و حداکثر 10 واحد در طول یک ترم تحصیلی می باشند.

پسادکتری چیست؟

پسا دکتری که با نام های مختلف فوق دکتری یا پست داک نیز شناخته می شود. این دوره ، یک دوره یک تا پنج ساله بوده که فارغ التحصیلان دکتری با حمایت استاد راهنمای مراکز مورد پذیرش پسادکتری آغاز می کنند. در دوره های post-doctoral موضوعات مختلف پژوهشی نگارش می شود که می تواند در قوی شدن رزومه محقق موثر باشد.

شیوه تحصیل در دوره پسادکتری یا پست داک کاملا با مقطع دکتری متفاوت است. در واقع دوره پسادکتری یک مقطع آموزشی محسوب نشده و تنها از آن به عنوان یک دوره پژوهشی جهت افزایش مهارت های محقق یاد می شود که می تواند در داشتن رزومه قوی فرد نیز نقش زیادی داشته باشد.

تحصیل در دوره post-doctoral ، پس از فارغ التحصیلی دانشجو در مقطع دکتری و تنها در برخی از کشورها امکان پذیر است. هدف از شرکت در دوره پسادکتری، تقویت مهارت های تحقیق، مشهور شدن در زمینه تحقیق و نگارش و چاپ انواع مقالات و کتاب های مرتبط با زمینه پژوهشی محقق است.

دکتری

معرفی دوره پسادکتری

همانطور که می دانید، مقطع دکتری بالاترین مقطعی است که در هر کشور برای داوطلبان علاقه مند به تحصیلات عالیه ارائه می شود. برخی از فارغ التحصیلان دکتری، پس از تحصیل در رشته مورد نظر خود و گرفتن مدرک دکتری، به دنبال ادامه تحصیل هستند. ادامه تحصیل پس از دکتری از دو طریق امکان پذیر است. اول اینکه داوطلب در دوره پسادکتری شرکت کند و دوم اینکه خود را برای ثبت نام دکتری سال بعد آماده کند.

معمولا آمار داوطلبانی که اقدام به تحصیل مجدد در دکتری می کنند بسیار کمتر از افرادی است که اپلای دوره پست داک را ارائه می نمایند. چرا که تحصیل مجدد در مقطع دکتری حداقل 4 سال زمان می برد، در صورتی که در دوره پسادکتری می توان در طول 1 سال به پژوهش در طرح تحقیق مورد نظر خود پرداخت.

لازم به ذکر است که post-doctoral  نیز همانند مقطع دکتری دارای یک طول دوره تحصیلی است که توسط استادان راهنما مدیریت می شود.

طول دوره پسادکتری

طول دوره فوق دکتری یا همان پسا دکتری بستگی به آموزشگاه، دانشگاه یا موسسه ای دارد که فراخوان نیروی پسادکتری را صادر کرده است. بر این اساس تحصیل در پسادکتری در برخی مراکز آموزشی به مدت 1 سال بوده و در برخی دیگر تا 5 سال نیز به طول می انجامد.

موضوع تحقیق در دوره پسادکتری

طرح تحقیقی که داوطلب برای بررسی و پژوهش در دوره پسادکتری انتخاب می کند باید با مدرک تحصیلی دکتری وی مرتبط باشد. بنابراین بهتر است داوطلب برای پست داک مراکزی اپلای دهد که نیاز تحقیقاتی آن ها مرتبط با رشته تحصیلی وی باشد.

میتوانید در وبلاگ موسسه تزایران درباره موضوعاتی مانند مقاله حقوق کارشناسی تا دکتری، مقاله مروری، انجام خلاصه نویسی کتاب و … بیشتر بخوانید.

پست داک

مراکز پذیرش دانشجوی پسادکتری

ثبت نام در دوره های پسادکتری از طریق نام نویسی در فراخوان مراکز آموزشی انجام می شود. به این معنا که داوطلب پست داک می بایست از طریق جستجو در سایت های ایرانی مانند insf.org و سایت های دانشگاهی، یا سایت های دانشگاهی خارج از کشور، دوره مدنظر خود را پیدا کرده و برای آن ها درخواست پذیرش دهد.

موارد ذکر شده در اپلای پسادکتری

پس از اینکه داوطلب پسا دکتری، مرکز آموزشی مورد نظر خود را پیدا کرد، باید طرح تحقیق خود به همراه مقدمه، روش پژوهش و نتیجه ای که قصد دارد به آن دست یابد را به صورت خلاصه (تا 3 صفحه) نوشته و به مرکز آموزشی ارسال نماید. در واقع نگارش اپلای همانند پروپوزال بوده و توصیه می شود کاملا واضح نوشته شده باشد تا اساتید راهنما در مطالعه آن دچار ابهام و سردرگمی نشوند.

نحوه تایید پذیرش دوره پسادکتری

در صورتی که اساتید راهنمای مرکز آموزشی، با طرح تحقیق داوطلب موافق باشند، پژوهش وی را تایید کرده و شخص می تواند طبق زمانبندی ارائه شده با همکار استاد راهنمای مخصوص خود، نگارش پژوهش خود را آغاز کند. توصیه می شود جهت پذیرش آسان تر تحقیق خود، موضوعاتی را پیشنهاد دهید که علاوه بر داشتن ارتباط با مدرک و رشته تحصیلی خود، مزیت هایی نیز برای مرکز آموزشی داشته باشد.

پسادکتری

هزینه تحصیل در دوره پسادکتری

تحصیل در دوره پسادکتری معمولا رایگان بوده و تمامی مخارج توسط مرکز آموزشی حساب می شود. یعنی محقق نیازی به پرداخت شهریه به مرکز نداشته و می تواند از انواع حمایت های مالی مانند بورسیه های تحصیلی،اسکالرشیپ ها و گرنت ها نیز بهره ببرد.

امتیاز ویژه تحصیل در پسادکتری

طبق قانون جدید تصویب شده در ایران، تمام فارغ التحصیلان مقطع دکتری که مشمول خدمت سربازی هستند می توانند به جای گذراندن دوره سربازی، در دوره پسا دکتری شرکت کرده و اینگونه سربازی خود را بگذرانند.

شرایط اپلای دوره پسادکتری

همانطور که توضیح داده شد، تحصیل در دوره پسادکتری در برخی از کشورها و سازمان ها امکان پذیر است. علاوه بر کشورهای خارجی مانند آمریکا، اروپا، مالزی و …، کشور ایران نیز در راستای تربیت پژوهشگران پست داک از انواع طرح های پژوهشی حمایت می کند.

شرایط اپلای پسادکتری در کشورهای خارجی تقریبا همانند شرایط تحصیل در خارج است. یعنی داوطلب باید تا حدودی بر روی زبان خارجی مورد نظر مسلط باشد و برخی از مدارک لازم که در ادامه به آن ها اشاره شده است را دارا باشد.

برخی از شرایط مذکور بدین شرح میباشند :

1-با اولویت‌ های مرکز آموزشی همراستا باشد.

2-مجری طرح پسا دکتری دارای سوابق، اهداف و برنامه منسجم باشد

3-مسئول طرح پسا دکتری دارای سوابق و برنامه منسجم و تعریف شده پژوهشی باشد.

4-سوابق تحصیلی و حرفه ای مسئول و پژوهشگر پسا دکتری با طرح ارائه شده مرتبط باشد.

5-اهداف تعریف شده در طرح برجسته و قابل حصول در بازه زمانی تعیین شده باشد.

6-داشتن مدرک دکتری تخصصی مورد قبول وزارتین علوم یا بهداشت

7-دارای مقالات چاپ شده در مجلات معتبر نمایه شده در ISC یا ISI

8-عدم اشتغال در سازمان‌ ها و مؤسسات دولتی و غیردولتی

9-نداشتن مشکل نظام وظیفه

دکتری

انواع دوره های پسادکتری

با توسعه روزافزون علم و فناوری در جهان، افراد زیادی متقاضی تحصیل در دوره فوق دکتری شده اند، علی الخصوص فارغ التحصیلانی که زمان اعزام به سربازی آن ها فرا رسیده و اکنون قصد دارند به جای خدمت در سربازی، در یکی از دوره های پست داک شرکت کنند.

سایت معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری، از پژوهشگرانی که قصد دارند در کشور ایران انواع دوره های post-doctoral  را بگذرانند حمایت می کند و در این راستا انواع قالب های پسادکتری را ارائه داده که در ادامه به بررسی آن ها می پردازیم.

دوره پسادکتری مستقل

دوره پسادکتری که فارغ التحصیلان برتر دانشگاه‌ ها و مراکز تحقیقاتی کشور را جهت فعالیت پژوهشی در دانشگاه‌ ها و مراکز پژوهشی تحت پوشش قرار می‌ دهد.

دوره پسادکتری ویژه

دوره ای از پسادکتری می باشد که فارغ التحصیلان بسیار شاخص دانشگاه‌ ها و مراکز تحقیقاتی کشور را که به طور بالقوه امکان جذب هیأت علمی را دارند تحت پوشش قرار می دهد.

دوره پسادکتری فناورانه

دوره ای از پسا دکتری می باشد که فارغ التحصیلان برتر دانشگاه‌ ها و مراکز تحقیقاتی کشور با قابلیت همکاری با صنعت یا شرکت‌ های دانش‌ بنیان را جهت فعالیت تحقیقاتی دانش‌بنیان با مرتبط با صنعت با TRL بالای ۵ تحت پوشش قرار می دهد.

postdoc

پسادکتری بنیاد نخبگان

دوره پسادکتری که به منظور هم افزایی و بهره گیری از ظرفیت های مشترک در پشتیبانی از اجتماع نخبگان انجام می گیرد.

پسا دکتری تفاهم نامه ای

دوره پسا دکتری که فارغ التحصیلان برتر دانشگاه‌ ها و مراکز تحقیقاتی کشور را به منظور حمایت متوازن و بر اساس انعقاد تفاهم نامه با دانشگاه‌ های برتر  و مراکز تحقیقاتی کشور تحت پوشش قرار می دهد.

پسادکتری کرسی

دوره پسادکتری که توسط صاحبان کرسی در صندوق معرفی می شوند. (صاحبان کرسی در صندوق، دانشمندان و پژوهشگران برجسته کشور با مرتبه استادی هستند که دارای مرجعیت علمی، وجهه علمی و سوابق پژوهشی معتبر در سطح ملی و بین المللی می باشند.)

پسادکتری فراخوان های ویژه

دوره پسادکتری که بر اساس ضرورت های پژوهشی کشور و دوره های زمانی خاص؛ از طریق سایت صندوق اعلام می گردد. این فراخوان ها پژوهش های پژوهشگران در موضوعات خاص را تحت پوشش قرار می دهد.

postdoc

گواهی تحصیل در دوره پسادکتری

پس از اتمام مهلت پژوهشی پسادکتری، معمولا مدرکی به عنوان گواهی اتمام کار محقق از سوی مرکز آموزشی و یا معاونت دانشگاه به محقق داده می شود. این مدرک همانند مدارک فارغ التحصیلی نبوده و تنها از آن جهت به متقاضیان ارائه می شود که به وسیله آن بتوانند حضور خود در یک مرکز آموزشی به عنوان پژوهشگر را ثابت کنند.

اکثر افرادی که در دوره های پسادکتری شرکت کرده اند می توانند در فراخوان هیئت علمی وزارت علوم و بهداشت ثبت نام کرده و از این طریق به عنوان استاد دانشگاه مشغول به کار شوند. البته اشتغال این دسته از افراد در انواع نهادهای دولتی و خصوصی نیز به راحتی امکان پذیر است. چرا که اکثر ارگان ها به دنبال افراد خلاق بوده تا با داشتن ایده هایی نو و راه حل های نوین، سود بیشتری را برای شرکت خود فراهم نمایند.

منابع: academicpositions. nature, nationalpostdoc